Bali – zielony świat tarasów ryżowych Jatiluwih

W poszukiwaniu innych krajobrazów
Zawsze lubiliśmy przyrodę. Uwielbiamy podziwiać krajobrazy, odkrywać nowe miejsca i przyglądać się światu, który nas otacza.
Podróżując po Europie, oglądaliśmy wiele pięknych widoków. Góry, lasy, jeziora, malownicze doliny… Każde miejsce miało swój urok, ale często były to krajobrazy w jakiś sposób nam znajome. Może trochę inne drzewa, inne góry, inne drogi, ale jednak świat podobny do tego, który znamy z Polski.
Dlatego coraz bardziej ciągnęło nas gdzieś dalej. Chcieliśmy zobaczyć przyrodę, która naprawdę nas zaskoczy.
Już Wyspy Kanaryjskie pokazały nam inne oblicze świata. Wulkaniczne krajobrazy, zastygła lawa, niezwykłe formacje skalne. Turcja zachwycała brunatnymi wzgórzami, skałami i rozległymi przestrzeniami.
A potem był Egipt.
Tam krajobraz zmienił się niemal całkowicie. Pustynne skały ciągnące się aż po horyzont, wszechobecny pył, drogi i niewielkie miejscowości jakby wydarte pustyni. Dominowały odcienie piasku, brązu i szarości. Nawet tradycyjne galabije mieszkańców Górnego Egiptu często wpisywały się w te stonowane kolory.
I tylko Nil przecinał ten świat pasmem zieleni, dając życie ludziom, roślinom i zwierzętom.
Ale Bali…
Bali okazało się zupełnie innym światem.
Zieleń, której trudno się oprzeć
Już podczas podróży po wyspie zachwycała nas przyroda. Bujna roślinność, palmy, egzotyczne drzewa, kwiaty, których nazw nawet nie znaliśmy. Zieleń była niemal wszędzie.
Jednak jednym z miejsc, które zrobiły na nas największe wrażenie, były tarasy ryżowe Jatiluwih.

Trudno oddać ich piękno słowami.
To nie jest pojedyncze pole ani jeden punkt widokowy, przy którym zatrzymuje się samochód, robi zdjęcie i jedzie dalej.
To ogromny, zielony krajobraz, rozciągający się po zboczach wzgórz. Taras za tarasem, poziom za poziomem. Między nimi wąskie ścieżki, niewielkie groble i kanały doprowadzające wodę.
A wszystko układa się w niezwykłą mozaikę.

Spacerując pomiędzy polami, można zobaczyć ryż na różnych etapach wzrostu. W jednym miejscu młode, delikatne sadzonki wyrastają z zalanej wodą ziemi. Nieco dalej rośliny tworzą już gęsty, soczyście zielony dywan. A jeszcze gdzie indziej kłosy zaczynają dojrzewać i nabierać złocistego koloru.
Do tego zapach wilgotnej ziemi, roślin i pól.
To zupełnie inne doświadczenie niż oglądanie krajobrazu z okna autokaru.
Nie poprzestaliśmy na podziwianiu tarasów z góry. Zeszliśmy ścieżkami w dół, pomiędzy niewielkie poletka ryżowe. Jedne były wypełnione wodą, na innych wyrastały młode, soczyście zielone rośliny.
Spacerowaliśmy tak dość długo, otoczeni zielenią, wodą i niezwykłym krajobrazem. Z każdym krokiem odkrywaliśmy coś nowego. Z tej perspektywy tarasy wyglądały zupełnie inaczej niż z góry. Dopiero tutaj można było zobaczyć, jak misternie zostały ukształtowane i jak wiele pracy wymaga ich uprawa.
I pomyśleć, że dla nas była to niezwykła przygoda, a dla balijskich rolników – codzienność.
Tarasy zbudowane z ziemi
Podczas spaceru po Jatiluwih zaskoczyło nas jeszcze coś.
Wcześniej wyobrażaliśmy sobie, że poszczególne tarasy ryżowe są otoczone kamiennymi lub ceglanymi murkami. Przecież muszą jakoś zatrzymywać wodę, skoro wyglądają jak niewielkie baseny rozmieszczone jeden nad drugim na zboczach wzgórz.
A tymczasem zobaczyliśmy, że wszystko jest tutaj z ziemi!
Niewielkie poletka oddzielają ziemne groble, po których można spacerować. To właśnie one zatrzymują wodę i tworzą charakterystyczne stopnie tarasów.
Ale jak to możliwe, że woda nie wsiąka od razu w ziemię?

Okazuje się, że tajemnica tkwi w odpowiednim przygotowaniu gleby. Rolnicy mieszają ją z wodą, rozdrabniają i wyrównują, dzięki czemu staje się mniej przepuszczalna. Ważną rolę odgrywają drobne cząstki gleby, w tym glina, oraz zagęszczone warstwy podłoża.
Woda nie jest zatrzymywana całkowicie, ale jej odpływ jest na tyle ograniczony, że można utrzymywać pola zalane i odpowiednio nimi nawadniać.
Patrzyliśmy na te niewielkie ziemne poletka z coraz większym podziwem.
Bo przecież cały ten niezwykły krajobraz powstał dzięki pracy ludzi, którzy przez pokolenia nauczyli się wykorzystywać naturalne ukształtowanie terenu, ziemię i wodę.
Bez betonowych zbiorników i wielkich kamiennych murów.
Zwykła ziemia, woda, ryż i ogrom ludzkiej pomysłowości.
A efekt? Jeden z najpiękniejszych krajobrazów, jakie widzieliśmy podczas naszych podróży.
Ryż, woda i rytm życia
Dla nas, przyzwyczajonych do czterech pór roku, uprawa ryżu na Bali była czymś niezwykłym.
W Polsce rolnictwo podporządkowane jest wyraźnemu rytmowi wiosny, lata, jesieni i zimy. Siejemy, pielęgnujemy, zbieramy plony, a potem ziemia odpoczywa.
Na Bali wygląda to inaczej.

Wyspa ma dwie główne pory roku: suchą i deszczową. Ciepły klimat oraz dostęp do wody pozwalają uprawiać ryż w różnych terminach, dlatego obok siebie można zobaczyć pola świeżo obsadzone i takie, na których zbliżają się zbiory.
W sprzyjających warunkach możliwe są nawet trzy zbiory w ciągu roku, a przy niektórych intensywnych sposobach uprawy mówi się również o czterech. Nie oznacza to jednak, że każde pole daje tyle plonów. Wszystko zależy od odmiany ryżu, dostępności wody i miejscowego sposobu gospodarowania.
Patrząc na te tarasy, trudno nie pomyśleć, ile pracy wymaga ich utrzymanie.
Bo to, co dla nas jest przepięknym krajobrazem, dla mieszkańców Bali stanowi przede wszystkim miejsce codziennej pracy i źródło utrzymania.
Subak – coś więcej niż nawadnianie
Jatiluwih jest wyjątkowe nie tylko ze względu na widoki.
Tutejsze tarasy są częścią krajobrazu kulturowego Bali wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Jednym z najważniejszych elementów tego dziedzictwa jest Subak – tradycyjny system wspólnego zarządzania wodą, rozwijany na wyspie od stuleci.
Nie chodzi wyłącznie o kanały, tamy i rozprowadzanie wody pomiędzy pola.
Subak to również współpraca rolników, wspólne ustalanie zasad nawadniania i powiązanie gospodarki wodnej z balijskimi wierzeniami.

Woda na Bali ma przecież szczególne znaczenie.
Widzieliśmy ją przy świątyniach, w ogrodach, stawach i zbiornikach. Jest obecna w obrzędach religijnych, w codziennym życiu i oczywiście w rolnictwie.
Dla Balijczyków woda to nie tylko warunek uprawy ryżu. To również dar natury i element duchowej harmonii.
I może właśnie dlatego te pola wyglądają tak niezwykle. Są rezultatem nie tylko pracy człowieka, ale także wielowiekowego współdziałania ludzi z przyrodą.
A gdzie są komary?
I tutaj musimy opowiedzieć o czymś, co naprawdę nas zaskoczyło.
Przed wyjazdem na Bali przygotowywaliśmy się na spotkanie z tropikalnymi owadami. Zabraliśmy odpowiednie środki ochronne, bo przecież ciepło, wilgoć i mnóstwo wody powinny sprzyjać komarom.
Tak przynajmniej nam się wydawało.
A tymczasem…
Przez dwa tygodnie pobytu na Bali praktycznie nie spotkaliśmy komarów!
I nie tylko komarów. Much również prawie nie widzieliśmy.
W hotelu otaczała nas bujna roślinność, były ogrody i mnóstwo zieleni. Podczas wycieczek oglądaliśmy świątynie ze stawami, zbiorniki wodne i oczywiście pola ryżowe, które miejscami przypominały ogromne, płytkie baseny.
A komarów jak nie było, tak nie było.
Czasami gdzieś w mieście przeleciała pojedyncza mucha.
Tak, dosłownie przeleciała! 😊
Zastanawialiśmy się, dlaczego tak jest. Może znaczenie miało to, że byliśmy na Bali pod koniec pory suchej? Może trafiliśmy na miejsca i warunki, w których owady były mniej aktywne?
Nie wiemy.
Oczywiście nie oznacza to, że na Bali nie ma komarów. Są, a niektóre mogą przenosić choroby, dlatego ochrona przed ukąszeniami nadal jest ważna.
Ale nasze osobiste doświadczenie było zupełnie inne, niż się spodziewaliśmy.
I przyznamy, że bardzo nas to cieszyło!
Obiad z widokiem, którego się nie zapomina
Po spacerze po tarasach ryżowych przyszedł czas na małe zakupy.
Kupiliśmy czerwony ryż i herbatę ryżową – pamiątki nie tylko z podróży, ale również z tego niezwykłego miejsca.
Później pojechaliśmy na lunch do pięknie położonej restauracji.
I znowu przed nami rozciągał się widok na pola ryżowe.
Można było spokojnie usiąść, zjeść posiłek i jeszcze raz nacieszyć oczy tym krajobrazem.
Bez pośpiechu.

Bo są takie miejsca, których nie chce się szybko opuszczać.
Posiłki z widokiem na tarasy ryżowe jedliśmy również w innych miejscach naszych wycieczkach na Bali.


Bali zostaje w pamięci
Kiedy wspominamy Bali, wracają do nas różne obrazy. Świątynie, ocean, uśmiechnięci ludzie, egzotyczna roślinność.
Ale tarasy ryżowe Jatiluwih zajmują wśród tych wspomnień szczególne miejsce.
Może dlatego, że tak bardzo różnią się od krajobrazów, które znamy z naszej części świata.

A może dlatego, że pokazują coś więcej niż tylko piękną przyrodę.
Pokazują, jak przez setki lat człowiek potrafił współpracować z naturą, tworząc krajobraz, który dzisiaj zachwyca ludzi przyjeżdżających z całego świata.
Pojechaliśmy na Bali, żeby zobaczyć inny świat.
I właśnie wśród tych zielonych tarasów poczuliśmy, że naprawdę do niego dotarliśmy.

Krysia i Marek
